Çocuğum otizmli mi? Geliştirme aşamasında dikkat edilmesi gereken işaretler ve nasıl davranılacağı

Bu, birçok ebeveynin ve velinin bir noktada kendilerine sorduğu bir sorudur: “Çocuğum otizmli mi?”. Bazen çocuğun konuşması biraz daha uzun sürdüğü için şüphe ortaya çıkar. Diğer durumlarda, tek başına oynamayı tercih ettiği, doğrudan göz temasından kaçındığı, günlük gürültülerden aşırı rahatsızlık duyduğu veya anlaşılması zor krizler yaşadığı ortaya çıkıyor. Uyarıların okuldan, aileden veya sosyal hayattan gelmesi de yaygındır.

Öncelikle bu şüpheyi soğukkanlılıkla kabul etmek gerekiyor. Kendinize şunu sorun: çocuk gelişimi Çocuğunuzun olması, çocuğu etiketlemek ya da “sorunların” olmadığı yerde aramak anlamına gelmez. Tam tersine: gözlemlemek, kaliteli bilgi aramak ve profesyonel rehberlik aramak derin ilgi ve şefkat içeren tutumlardır.

Otizm Spektrum Bozukluğu (ASD) Nedir?

O Otizm Spektrum Bozukluğu (ASD) Nörogelişimsel bir durumdur. Bu, çocukların dünyayı algılama, iletişim kurma, etkileşim kurma, öğrenme ve günlük deneyimlerini organize etme şeklini etkilediği anlamına gelir.

Otizm denir “spektrum” tam da herkeste aynı şekilde görünmediği için:

• Sözlü olarak kolayca iletişim kurabilen otistik çocuklar varken, diğerleri sözel olmayan biçimleri kullanıyor veya hala sözlü konuşma geliştiriyor.
• Bazılarının günlük rutinlerinde desteğe daha fazla ihtiyaçları vardır.
• Diğerleri ise çeşitli akademik faaliyetlere ayak uydurabiliyor ancak her zaman ilk bakışta görülemeyen sosyal, duyusal veya duygusal zorluklarla karşı karşıya kalıyor.

OSB tanısı kliniktir ve şu şekilde konulmalıdır: uzman profesyonellernöropediatristler, çocuk psikiyatristleri, psikologlar, konuşma terapistleri, mesleki terapistler ve multidisipliner bir ekip gibi. Buradaki öneri, ailenin uyarı işaretlerini tespit etmesine, ne zaman yardım isteyeceğini ve nasıl misafirperver ve sorumlu bir şekilde davranacağını bilmesine yardımcı olmaktır.

Çocuğun gelişiminde nelere dikkat edilmeli? (Uyarı İşaretleri)

Her çocuğun kendine özgü bir büyüme hızı olmasına rağmen, referans görevi gören gelişimsel kilometre taşları da vardır. Otizm durumunda belirtiler genellikle üç ana alanı içerir:

1. Sözlü ve Sözsüz İletişim

• Konuşma gecikmesi: İlk kelimeleri söylemek için zaman ayırmak veya zaten ustalaştığınız kelimeleri konuşmayı bırakmak (gerileme).
• Cevap vermenin zorluğu: İsmiyle çağrıldığında yanıt vermemek (işitme normal olmasına rağmen bazen duymuyormuş gibi görünmek).
• Sınırlı hareketler: Ne istediğinizi belirtmekte, vedalaşmakta, öpücük göndermekte veya başınızı "evet" veya "hayır" olarak sallamakta zorluk. Çoğu zaman çocuk, işaret etmek yerine yetişkinin elini tutar ve onu istenen nesneye yönlendirir.
• Ekolalia: Karikatürlerdeki tek tek cümleleri, şarkıları veya tüm satırları bağlam dışında tekrarlamak. Bu tekrarlama genellikle bir öz düzenleme veya iletişim girişimi işlevine hizmet eder.
• Sınırlı ortak dikkat: Nadiren yetişkinin işaret ettiği yere bakmak veya bir nesneye veya oyuncağa olan ilgiyi paylaşmak.

2. Sosyal Etkileşim

• İzolasyon tercihi: Sistematik bir şekilde tek başına oynamak, çok az ilgi göstermek veya aynı yaştaki diğer çocuklarla etkileşimde zorluk çekmek.
• Sembolik oyunda zorluk: "Rol yapma" oyunlarına çok az ilgi var veya hiç ilgi yok (bir bebeği besliyormuş gibi yapmak veya bir bloğun araba olduğunu iddia etmek gibi).
• Atipik göz teması: Çok kısa bir süre için doğrudan göz temasından kaçının veya bu teması sürdürün.
• Kendi duygusal ifadesi: Başkalarının yüz ifadelerini veya duygularını fark etmiyormuş gibi görünmek (örneğin ağlamak veya bir meslektaştan gelen hayal kırıklığı gibi). Not: Bu sevgi eksikliğini yansıtmaz. Yelpazedeki pek çok çocuk, aile üyelerine karşı son derece şefkatlidir ve bağlılıklarını benzersiz yollarla ifade eder.

3. Tekrarlayan Davranışlar ve Kısıtlı İlgiler

• Basmakalıp hareketler: İşlevsel bir şekilde oynamak yerine vücudu sallamak, el çırpmak, parmak ucunda yürümek, nesneleri döndürmek veya oyuncakları saplantılı bir şekilde hizalamak.
• Hiperfokus: Belirli temalara (sayılar, harfler, dinozorlar, metro sistemleri, haritalar veya oyuncak parçaları gibi) çok yoğun ve özel ilgi.
• Rutin sertlik: Rutinlerdeki küçük değişiklikler (okul yolunun değiştirilmesi, yemek tabağının değiştirilmesi veya banyo yapma eylemlerinin sırasının değiştirilmesi gibi) karşısında büyük acı çekme veya duygusal düzensizlik. Tahmin edilebilirlik otistik çocuğa güvenlik getirir.

ASD'de duyusal sorunlar

Birçok otistik çocuk duyusal uyaranları farklı şekilde işler (aşırı duyarlılık veya aşırı duyarlılık):

• Aşırı duyarlılık: Gündelik seslerden (blender, saç kurutma makinesi, havai fişek) ciddi rahatsızlık duyma, etiket veya doku nedeniyle belirli kıyafetlerin reddedilmesi veya yiyeceğin dokusu, rengi veya kokusuna bağlı olarak aşırı gıda seçiciliği.
• Hiposensitivite (duyusal arayış): Amaçsızca koşmak, zıplamak, kendi ekseni etrafında dönmek, nesneleri sıkıca sıkmak veya yiyecek olmayan maddeleri ağza götürmek gibi sürekli fiziksel uyarılma ihtiyacı.

Bu tepkiler "hilekarlık", "soğukkanlılık" ya da sınır tanımama değildir. Bu, çocuğun beyninin düşmanca veya kafa karıştırıcı olarak algıladığı bir ortama verilen gerçek bir nörolojik tepkidir.

Oğlum bu belirtilerin bazılarını gösteriyor. Otistik mi?

Mutlaka değil. Tek bir izole işaret otizmi doğrulamaz. Örneğin konuşma gecikmesi diğer gelişimsel veya işitsel işlem sorunlarıyla ilişkilendirilebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirleyici faktör, frekans, yoğunluk ve etki Bu davranışların çocuğun özerkliği üzerinde olumsuz etkisi vardır:

• Öğrenmeyi veya iletişimi zorlaştırıyorlar mı?
• Sosyalleşmeye ve okula uyum sağlamaya zarar veriyor mu?
• Acı ya da sık sık düzensizlik yaratıyorlar mı?

Bu davranışlar çocuğun ve ailenin rutinini etkiliyorsa, profesyonel bir değerlendirme şiddetle tavsiye edilir. Okul aynı zamanda harika bir ortaktır: öğretmenlerin kolektif ortamda benzer davranışlar veya etkileşim zorlukları bildirip bildirmediğini gözlemleyin.

Şüpheyle karşılaşıldığında nasıl davranılır?

En önemli adım Misafirperver davranın ve uzman yardımı isteyin:

1. Gözlemlerinizi pratik bir şekilde yazın: Çocuk doktoruna gittiğinizde gerçek durumlarla ilgili raporlar alın: "Beslerken/oynarken göz teması kurmuyor", "Çoğu zaman ismiyle cevap vermiyor", "Elektrikli süpürge seslerinden dolayı ortalık çok dağınık oluyor".
2. Multidisipliner bir değerlendirme isteyin: Nöropediatri uzmanlarına ve profesyonel terapistlere (psikolog, konuşma terapisti, mesleki terapist) danışmak, gelişimin küresel bir değerlendirmesini garanti eder.
3. Rutininizi evde yapılandırın: Görsel destekleri (günün aktivitelerinin resimlerini içeren çizelgeler) kullanarak rutine öngörülebilirlik kazandırın ve geçişleri önceden tahmin edin: "Şimdi blokları kaldıralım, sonra banyo zamanı gelecek".
4. Çocuğun zamanına saygı göstererek iletişimi teşvik edin: Hala konuşmuyorsa, jestler ve ifadelerle iletişimi teşvik edin ve iletişimsel niyetini doğrulayın. Oynarken onun ilgisini dikkate alın (arabaları sıraya koyarsa, yanına oturursa ve hemen katı kurallar koymadan hafifçe katılırsa).

Psikopedagojinin izlemedeki rolü

O psikopedagog hem değerlendirme sürecinde hem de OSB'li çocuklara yönelik sürekli destekte temel bir rol oynar. Çocuğun nasıl öğrendiğine ve geliştiğine odaklanan profesyonel:

• Potansiyelleri ve engelleri tanımlar: Akademik ve sosyal gelişim için kişiselleştirilmiş yolları izleyerek bilişsel yetenekleri ve öğrenme zorluklarını araştırır.
• Okul arabuluculuğu: Gerekli müfredat uyarlamalarının (basitleştirilmiş görsel talimatlar, uzun görevleri bölümlere ayırma, değerlendirmeleri uyarlama ve duyusal molalar oluşturma gibi) geliştirilmesinde okula rehberlik eder.
• Aile ile ortaklık: Evde günlük yaşam için pratik stratejiler sunar, özerkliği teşvik eder ve çocuğun yönetici işlevlerini eğlenceli bir şekilde teşvik eder.